Rok

W życiu Kalwina

W Polsce

W Kościele

Na świecie

1509

10 lipca, narodziny Kalwina w Noyon, Francja

Dwa lata wcześniej koronacja Zygmunta Starego w Krakowie

Budowa Bazyliki św. Piotra w Rzymie

Początek panowania Henryka VIII w Anglii

Dalsze podboje terytorialne Anglików, Portugalczyków i Hiszpanów w Ameryce, Azji i Afryce

1515

4 lutego, narodziny Mikołaja Radziwiłła „Czarnego”

Początek 15-letniej pracy Mikołaja Kopernika nad dziełem De revolutionibus orbium coelestium, w którym opisał heliocentryczną wizję wszechświata

1517

Ogłoszenie przez Lutra 95 tez przeciw odpustom w Wittenberdze

Zapoczątkowanie reformacji

Pierwsza ekspedycja hiszpańska do siedzib Majów w Meksyku

1520

Luter przed sejmem w Wormacji

Odkrycie przez Magellana cieśniny nazwanej później jego imieniem

1525

„Hołd pruski”, czyli uznanie przez Zygmunta Starego pierwszego w Europie państwa ewangelickiego

Jan Łaski w Bazylei u Erazma z Rotterdamu

Rok później - powrót Jana Łaskiego do Polski i praca na dworze Zygmunta Starego

Stłumienie siłą reformacji w Prusach Królewskich

1528

Podjęcie studiów prawniczych w Orleanie, później w Bourges

Wprowadzenie reformacji w Bernie

Śmierć malarzy Dürera i Grünewalda

1530

6 czerwca, narodziny Jana Kochanowskiego w Sycynie

24 lutego, koronacja Karola V na cesarza w Bolonii przez papieża

1531

Śmierć Zwingliego i Oekolampadusa

Pierwszy przekład całej Biblii na język niemiecki: tzw. Biblia Zwingliego (Froschauer, Zurych)

Zerwanie Henryka VIII z papieżem

1535

Ucieczka z Paryża po opowiedzeniu się po stronie protestantyzmu; szukanie schronienia w Bazylei i Ferrarze

Pierwsze wydanie Biblii francuskiej (Olivetan, Neuenburg)

Odkrycia Jacques'a Cartiera w Kanadzie

Aneksja Walii przez Anglię

1536

Pierwsze wydanie Institutio religionis christianae w Bazylei

Osiedlenie się w Genewie

Narodziny Piotra Skargi

Zgoda wittenberska między Lutrem i Bucerem

Przygotowanie przez Henryka Bullingera Helweckiego wyznania wiary

Zdobycie Sabaudii przez Francję; Sabaudia traci Genewę

Praca Michała Anioła przy Pierwszym sądzie

1538

Wygnanie z Genewy. Pobyt w Strasburgu

1540

Poślubienie Ideletty de Bure

Reformatorska działalność Jana Łaskiego we Fryzji

Pierwsze uprawy ziemniaka w Europie

1541

Powrót do Genewy. Publikacja Ordonances ecclésiastiques (Regulaminów kościelnych)

Rozwój tendencji reformacyjnych w Wielkim Księstwie Litewskim pod osobistymi rządami Zygmunta Augusta

Reformacja na Islandii

Globus Mercatora. Śmierć Porcelusa

Dwa lata później śmierć Mikołaja Kopernika we Fromborku i wydanie drukiem w Norymberdze jego dzieła De revolutionibus...

1545

Początek soboru trydenckiego

Dzieło Ambrożego Paré o leczeniu ran od broni palnej i prochu strzelniczego

1546

Śmierć Marcina Lutra

Początek wojen religijnych w Niemczech

Narodziny duńskiego astronoma Tycho Brahe

1547

Ślub Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną, związek z ewangelicką rodziną Radziwiłłów

Początek kontrreformacji

Narodziny Cervantesa

Śmierć Franciszka I, króla Francji

1548

Śmierć żony Kalwina, Ideletty

Śmierć Zygmunta Starego

Początek otwartego ruchu reformacyjnego w Polsce po objęciu tronu przez Zygmunta Augusta

Consensus tigurinus pomiędzy Kalwinem i Bullingerem

Zastosowanie energii wodnej do pompowania wody w Augsburgu

1549

List Kalwina do Zygmunta Augusta, nakłaniający go do zdecydowanego opowiedzenia się po stronie polskiej reformacji

Osiedlenie się pierwszych grup braci czeskich w Wielkopolsce

1550

Trzy lata później (1553) spalenie Serweta na mocy wyroku sądu w Genewie

Synod w Pińczowie

Początki organizacji Kościoła reformowanego w Małopolsce i rozwój ruchu egzekucyjnego postulującego zasadniczą reformę państwa i Kościoła w duchu reformacji

Początki sejmowej walki o zniesienie jurysdykcji katolickich sądów duchownych nad świeckimi

Organizacja zboru ewangelickiego w Brześciu Litewskim przez Mikołaja Radziwiłła „Czarnego”

Reformacja na Węgrzech

Jan Łaski superintendentem zboru cudzoziemców w Londynie

1555

Zamieszki w Genewie wywołane przez politycznych przeciwników Kalwina

Unia z braćmi czeskimi w Koźminku

Koniec ośmioletniej kariery Wacława z Szamotuł jako compositor cantus na dworze Zygmunta Augusta w Krakowie i rozpoczęcie służby w kapeli dworskiej księcia Mikołaja Radziwiłła „Czarnego”

Przedstawienie Zygmuntowi Augustowi ewangelickiego wyznania wiary przez posłów sejmowych

Pokój religijny w Augsburgu wprowadzający zasadę cuius regio, eius religio

1556

Powrót do kraju Jana Łaskiego

Wydanie drukiem Psałterza i Postylli Mikołaja Reja

Rok później – początki reorganizacji polskich i litewskich Kościołów reformowanych; zalegalizowanie przez Zygmunta Augusta reformacji w miastach Prus Królewskich – Gdańsk, Toruń, Elbląg miastami oficjalnie ewangelickimi

Abdykacja cesarza Karola V

1559

Utworzenie Akademii Genewskiej (późniejszego uniwersytetu)

Druk pierwszego w Polsce wydania Talmudu w Lublinie

Na sejmie egzekucjoniści żądają usunięcia biskupów katolickich z senatu

Początek panowania Elżbiety I w Anglii

Maria Stuart królową Francji

1560

Śmierć Jana Łaskiego i Wacława z Szamotuł

Synod w Pińczowie – unia Kościołów reformowanych Polski i Litwy

1561

List Kalwina do zboru w Wilnie potępiający antytrynitarskie poglądy Jerzego Blandraty

Początek wojen o Inflanty

1562

Początek wojen religijnych we Francji

Pieter Bruegel maluje Triumf śmierci

1563

Wydanie Biblii brzeskiej (zwanej też Radziwiłłowską lub pińczowską) - pierwszy przekład Pisma Świętego na język polski z języków oryginalnych, sfinansowany przez księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła „Czarnego”

Wydanie przez Zygmunta Augusta przywileju dopuszczającego prawosławnych do najwyższych urzędów Wielkiego Księstwa Litewskiego

Wydanie Katechizmu heidelberskiego

Zakończenie soboru trydenckiego

Śmierć Sebastiana Castellione

1564

27 maja, śmierć Kalwina w Genewie

Wręczenie Zygmuntowi Augustowi na sejmie w Parczewie kanonów soboru trydenckiego – początek kontrreformacji

Rok później – śmierć przywódców reformacji w Polsce i Litwie: kasztelana krakowskiego Marcina Zborowskiego, wojewody malborskiego Achacego Czemy i wojewody wileńskiego Mikołaja Radziwiłła „Czarnego”

Podział w reformowanym nurcie ewangelicyzmu na Zbór Większy (ref.) i Mniejszy (antytrynitarski) – początek Kościoła braci polskich

Narodziny Szekspira i Galileusza

Śmierć Michała Anioła

1570

Ugoda sandomierska

Koniec walk o Inflanty